چهار آینده محتمل در سناریوهای ۲۰۵۰ با رویکرد آیندهنگاری
مطالعات آیندهپژوهی کمک میکنند مسیرهای پیش رو را با شفافیت بیشتری ببینیم. گزارش تخصصی نهاد آروپ (Arup) درباره آیندهنگاری جهان تا سال ۲۰۵۰، چهار سناریوی محتمل را بر پایه دو محور سلامت سیاره و وضعیت جامعه ارزیابی کرده است. این چارچوب تحلیلی بیست عامل کلیدی تغییر را در نظر میگیرد و مدیران با کمک آن میتوانند پیامد تصمیمهای امروزشان را دقیقتر بسنجند. ماتریس ترسیمشده در شکل زیر، موقعیت هر یک از این چهار چشمانداز را به خوبی تفکیک میکند.
پسا آنتروپوسن (Post Anthropocene) و همزیستی سازگار با طبیعت
یکی از چشماندازهای مطلوب در حوزهی آیندهپژوهی، جهانی با هارمونی پایدار میان انسان و سیاره زمین را توصیف میکند. جامعه منابع را با سرعتی مصرف میکند تا امکان بازسازی طبیعی آنها فراهم باشد. اقتصاد چرخشی به یک استاندارد پذیرفتهشده تبدیل شده، و پروتکل جهانی زباله استخراج منابع جدید از پسماندها را ممکن کرده است. بحرانهای غذایی دهه ۲۰۲۰ جوامع را بیدار کرد تا سهمیه کربن شخصی وارد زندگی روزمره شود. سیستمهای هوشمند میزان مصرف کربن افراد را میسنجند، و حسابهای یادگیری مادامالعمر برای شهروندان ایجاد شده است.
تاسیس نهادی با نام پارلمان منابع مشترک صداهایی مانند اقیانوسها و جنگلها را به مجمع عمومی سازمان ملل رسانده است. در این حالت، جمعیت زمین نه و شش دهم میلیارد نفر برآورد میشود، و افزایش دما روی یک و سه دهم درجه سانتیگراد متوقف میماند. این سناریو نشان میدهد رفاه عمومی در کنار حفظ سلامت سیاره، هدفی کاملاً دستیافتنی است.
سبزسالاری (Greentocracy) و محدود شدن رفاه انسانی
گاهی برنامههای آیندهنگاری پیامدهای پیشبینینشدهای دارند. در این فضای فرضی سلامت زمین ارتقا مییابد، اما هزینه آن را جامعه انسانی میپردازد. دولتها پس از توافقهای جهانی، قوانین بسیار سختگیرانهای برای حفاظت از محیطزیست تدوین کردهاند. فضای زندگی در مناطق شهری محدود شده، و افراد در آپارتمانهای هشت متر مربعی ساکن هستند تا زمینهای بکر دستنخورده باقی بمانند.
مردم بیشتر به مصرف شبهپروتئینهای جایگزین و آزمایشگاهی روی آوردهاند. مصرف مداوم این غذاهای ساختگی کمبودهای شدید ریزمغذیها را در میان بخش بزرگی از جامعه در پی داشته است. معترضان برای دسترسی به غذای طبیعی تجمع میکنند، اما نهادهای نظارتی با آنها مقابله میکنند. با وجود استفاده گسترده از انرژیهای پاک، فشارهای اجتماعی شرایط زندگی را طاقتفرسا کرده است.
قطار سریعالسیر انقراض (Extinction Express) و فروپاشی سیستمها
ارزیابی مسیرهای بحرانی بخش مهمی از مطالعات آیندهپژوهی محسوب میشود. این سناریو افت همزمان سلامت زمین و کیفیت زندگی انسانها را به تصویر میکشد. تغییرات اقلیمی سیستمهای طبیعی را بیثبات کرده، و منابع پایه مانند آب پاک به شدت کمیاب شدهاند. شرکتهای بزرگ انحصار توزیع بذر و آب را در دست گرفتهاند. استخراج منابع فراتر از مرزهای زمین رفته، و به کره ماه یا اعماق اقیانوسها کشیده شده است.
عدهای محدود زیر گنبدهای تصفیهکننده هوا زندگی میکنند، و بقیه جمعیت با پیامدهای ویرانگر زیستمحیطی روبهرو هستند. پناهندگان اقلیمی در اردوگاههای کنترلشده نگهداری میشوند، و افراد برای تحمل شرایط به مصرف داروهای تغییردهنده خلقوخو پناه بردهاند. دمای زمین تا دو و نیم درجه سانتیگراد افزایش یافته، و امید به زندگی افت محسوسی کرده است.
شرکت انسانها (Humans Inc) و تمرکز بر رشد اقتصادی
یکی دیگر از مسیرهای محتمل در آیندهنگاری، ادامهی روند توسعهمحور فعلی است. در این ساختار وضعیت اقتصادی بهبود مییابد، اما تخریب محیطزیست با سرعت ادامه دارد. جوامع به جای حل ریشهای بحران اقلیمی، روی سازگاری با شرایط جدید تمرکز کردهاند. شهرهای بزرگ ایستگاههای مترو را برای فرار از سیلابهای مکرر به روی زمین منتقل کردهاند. کشورهایی مانند کانادا و روسیه از گرمایش زمین برای توسعه زمینهای کشاورزی بهره میبرند.
یخ زدن ناوگان آمبولانسهای برقی در سئول ضعف زیرساختها را در برابر سرمای بیسابقه نمایان میکند. دولتها با اجرای طرحهای درآمد پایه همگانی، فقر مطلق را کاهش دادهاند، اما رویدادهای شدید آبوهوایی همچنان خسارتهای سنگینی به بار میآورند. افزایش دو درجهای دمای زمین، جوامع را مجبور میکند هزینههای هنگفتی برای جبران خسارتهای اقلیمی بپردازند.
طراحی مسیرهای کارآمد با رویکرد آیندهپژوهی
مرور این چهار چشمانداز نشان میدهد آینده یک داستان نوشتهنشده است، و به کنشهای جمعی بستگی دارد. بررسی سناریوهای مختلف در آیندهنگاری، کمک میکند توسعه اجتماعی را با حفظ منابع طبیعی همگام کنیم. تحلیل دقیق این روندها یکی از گزینههای مناسب برای هدایت سیاستگذاریهای کلان به شمار میرود. استفاده مستمر از ابزارهای آیندهپژوهی، ذهنیت مدیران را برای رویارویی با شرایط متغیر جهانی آمادهتر میسازد تا مسیرهای کارآمدتری را برای جوامع طراحی کنند.